Куньделик

1.

Уйле маали. Айнынъ башында ягъа берген ягъмурлар чокътан унутылып къалды – яз чиллеси келеятмакъта. Койлюлер аванынъ сыджагъына бакъмай, я тенеффюсине чыкъып, берек алалар, я ярыкъ сёнгенинден себеп тышарыда салланып юрелер. Мен исе пластилин къыдыра-къыдыра ерли тюкянгъа кетмектем. О да тап койнинъ четинде, демирёлнынъ янында. Лячаре, шимди барып алмасам, шегиртлерим ишсиз къалыр.

Чыкътым. Кунеш кимсени аджымай къыздыра, ойле бир къыздыра ки, кокте бир къуш биле корюнмей, эшитильмей. Дерсинъ, олар да,  чилле сыджагъына даянамай сыкъ-сыкъ нефес алып, не отип, не де учып ола. Тек электрик чыкъарыджы (генератор) къоджаман чибин киби орталыкъны озь титис вызылдысынен толдура. Бирисинден узакълашып олсам, илле де башкъасы зиль тутып башлай. Нечюндир койнинъ бу тарафында тюкянлар рыкъма-рыкъ…

Апансыздан тракторнынъ мотор кочюрильмеси эшитильди, лякин ёл бою кеткен екяне бир трактор ойле къыямет къопарып гудюрдемез. «Мотор» бир даа сесленди. Бу сефер деминки сеслерининъ не олгъаныны анъладым.

2.

Силя невбети (автоматная очередь) ёлнынъ сол тарафындан, дерсинъ, эвлернинъ артындан кельди. Мен, бойнумны къысып, эр расткельген сачакъ астына сакъланмагъа тырышам. Факъат шу сачакълар ойле бир къыскъа ве индже ки, коктен башыма тюшеджегинден къорумаз. Анда-мында сакъынып отурмагъа вакътым ёкъ, кери къайтмакъ да олмаз – ёлнынъ ярысыны аштым.

Ерлилер гудюрдиге алышкъан олса керек, туткъан ёлларыны девам этелер. Бакъышлары первасыз корюнсе, эр алда де арткъа, де тёпеге бакъынып туралар, адымларыны тезлештирелер. Сатыджылар исе къапулар арасында сыкъылалар –  ичери къаранлыкъта озьлери отурмакъ истемейлер, давушлар исе тышары кольгесини биле косьтермек чаре бермей. Напсынлар, ачувны ятыштырмакъ ичюн сигара иче, ич турмадан бурум-бурум тютюн чыкъаралар.

Чокъкъа бармай этраф кене тепренди. Башымны сокъаджакъ ерни тапамай, терек астына ашыкътым. Кевдесининъ юксеклигине, таджынынъ гурь олгъанына къуванам. Бойле дев киби терек мени эр анги белядан сакълар, деп севинем. Япракълары деминки сачакътан даа индже олгъаны акълымнынъ уджуна биле кельмей.

3.

Тюкянгъа чыкъмакъ ичюн сонъки ёл чатышмасыны кечмек керек. Кечмек ичюн теректен айырылмакъ керек. Чатышма нечюндир балабан корюнди. Айды, ярым дакъкъа ичинде оны енъсем, бир шей олмаздыр. Теректен айырылдым.

Этраф бакъымсыз бир дюньянынъ четине бенъзеди. Сол тарафымда демирёлгъа къадар узагъан эски бетон къоралары, артларында, азбарнынъ тёринде, бир козетюв къуллеси юкселе. Анда эмиетли бир шейлер бардыр, чюнки арада бир бу якъларгъа агъыр ешиль машиналар келе. Къаршымда ёлны бурып къойгъан автобуснынъ сонъки турагъы (конечная остановка), бираз авлакъта демирёлнынъ озю. Сагъымда сыра-сыра биналар ве белли олмагъан бир бинанынъ виранеси. Там шу вираненинъ янында севимли тюкянчыгъым. Еттим:

– Пластилин бармы? – деп сорадым.
– Бар, – чорланып джевапланды сатыджы къадын.
– Я къара сою?
– О да бар.
– Ай, не гузель!
Алдым. Къапы янына кельдим. Вай, я энди кери къайтмакъ керек де…

4.

Дерсханемизнинъ агъыр авасы мени бирден къаршылады. Пенджереси балабан олгъанына бакъмадан аят (прихожая) эп къаранлыкъ. Ярыкъ  ве джизахлар сёнюк, радио сессиз, аваландырыджы къыбырдамай тура. Дерсинъ, бу ер юкълап къалгъан ве ич кимсени, ябанджы деп, къаршыламагъа истемей. Уятмакъ да чаре ёкъ.

Шу мекянны не ичюн быракъып кеткенимни аман хатырладым. Пластилин етишмемезлиги бир маначыкъ олды, мындан – ярым сааткъа олсун – садедже зувмакъ истеген эдим.

Элиме къутуны алып, дерстен сонъ масаларны джыйыштырып башладым. Фырчы, боя, ренкли кягъыт арасында яп-янъы йылтыравукъ торбачыкъ козюме чалынды. Ичинде тийильмеген къара пластилин… Ах, сени!  Куньдюзлери къуршун астында къоркъа-къоркъа юргеним аман акълыма кельди. Утандым. Къоркъкъанымдан дегиль. Догърусы, о олмайджакъ себептен дюнья юзюнден силинмек айып бир шей киби ис этильди. Ёкъ. Артыкъ ойле акъылсызлыкъ япамам.

Энъ аздан тырышырым…

02.09.2026